ДЕНСАУЛЫҚ

Даун синдромы дерт емес!

Google+ Pinterest LinkedIn Tumblr

Қарапайым тілмен айтқанда, дене жасушаларында болатын хромосомалар санының 46 емес, 47 болуы даун синдромы деп аталады. Даун синдромын ауру дегеннен гөрі генетикалық ауытқу деген дұрыс. Бұл синдром қоғамның түрлі әлеуметтік-экономикалық сатысында кездеседі. Әлемде орташа есеппен 800 сәбидің біреуі даун синдромымен дүниеге келеді.

Адам денесін құрайтын жасушалардың өзегі хромосомалар арқылы бір-бірімен тұтасатын гендерден тұрады. Адам ағзасындағы жасушалардың өзегінде 23 жұп, яғни 46 хромосома бар. Даун синдромында 21-ші хромосомада басы артық бір генетикалық зат болады. Яғни бұл хромосома жұп болудың орнына даун синдромы бар адамда үшеу болады. Жалпы саны 47-ге жетеді. Даун синдромы бар балалардың ерекше болуының себебі сол.

Хромосомасы өзгеше нәресте ана құрсағында негізінен жетіле алмай, шетінеп кетеді. Егер дами алса, сөйтіп дүниеге келсе, даун синдромымен туады. 

Даун синдромының себебі неде?

Даун синдромына қатысты екі нәрсе анық. Біріншісі, даун синдромының ата-анаға, жүктіліктен бұрынғы не жүктілік кезіндегі ештеңеге қатысы жоқ. Екіншісі, басқа балалар секілді даун синдромы бар балалардың да өздеріне тән мінез-құлқы, қабілеті және ойлау жүйесі болады.

Дүниенің әр жерінде және бүкіл адам нәсілінде даун синдромы кездеседі, бұл уақыт өте пайда болған нәрсе емес. Даун синдромы адамзат жаралғалы болған деген пікір бар. Демек, даун синдромын өмірдің бір ажырамас бөлшегі ретінде қабылдау керек секілді.

Ал даун синдромына себеп болуы мүмкін фактор ретінде ананың жасы, радияцияға ұшырауы, есірткі, ішімдік қолдануы тәрізді әртүрлі болжамдар айтылғанмен, бұлардың ішінде ешқайсысы нақты емес. Нәтижеде 21-ші хромосома белгісіз себептен ажырамай қалған және жаңа жасушада әбден орныққан.

Ана жасының ұлғаюы синдромның жиілігіне қатысты екенін көрсететін статистикалық мәлімет бар. Соңғы жылдарда жүргізілген зерттеулер хромосоманың ажырамауына тек ана жұмыртқасы ғана емес, әке ұрығының да себеп болатынын көрсеткен.

Жүктілік кезде анықтау мүмкін бе?

Даун синдромын нәресте дүниеге келмей тұрып анықтаудың түрлі тәсілдері бар. Даун синдромы барларда желке терісі мол болатындықтан, ультрадыбыста желкедегі томпаққа қарайды. Алайда бірден-бір тәсіл емес. Ал үш қабатты скрининг-тест (triple test) ана құрсағынан алынып жасалады. Бұл даун синдромын 60 % шамада анықтай алады. Тестте мән берілетін нәрсе – ешбір тесттің 100 % дәл болмайтындығы.

Бұл балалардың ерекшеліктері

Даун синдромы бар балада физикалық жағынан басқа балалардан аздап айырмашылық болуы мүмкін; түрлі денсаулық проблемалары болуы да ғажап емес. Бірақ кей балалардың шашы сары, кейбіреуінің көзі көк болатыны секілді, даун синдромының да генетикалық ерекшелік екенін естен шығармау керек. Бұл балалардың дене пішімі, сырт келбеті бір-біріне ұқсайды. Сол себепті жалпы дүниеге келгеннен кейін бірнеше күнде байқауға болады.

Көбіне бойлары аласа, салмақтары артық болады. Көз бен мұрын басқаларға қарағанда өзгешелеу көрінеді. Көздерінің арасы алшақтау және қиығы мол болып келеді. Мұрынның етектері жалпақ. Тілдері де үлкен әрі жалпақ. Сол себепті сөздерінде мүкіс болады. Денелері бос, бұлшық еттері әлсіз. Алақандарындағы сызық біреу-ақ болады. Топ-томпақ болатын саусақтары бүгіліңкіреп тұрады. Қалыпты саусақтарға қарағанда қысқа. Бірақ алақандары жалпақ.

Даун синдромы бар балалардың еліктеу қабілеті ерекше. Көңілді, қуанышты, сезімтал, ақжарқын және тіл тапқыш болады. Достық қатынасты тез дамытады. Жаңа танысқан адамдармен жылдам етене араласып, жаңа ортаға бірден бой үйретеді. Кейбіреулері тез ашуланып, төбелеске баруы мүмкін.

Көңілді бас қосулардан, ойын түрлерінен рақат алады. Кей балалар мектепке яки оқыту орталығына ықыласпен барады, ұйымдастырылған іс-шараларға араласқанды жақсы көреді. Академиялық қабілетті қажет ететін мәселелер оларға қиын соғады. Даун синдромы бар балалар сырттай әрі мінез-құлық жағынан өзгеше болғанмен, қоғамның ешкімге зияны жоқ, дамуға және өзгеруге бейім тұлғалары.

Кездесетін ауру түрлері

Даун синдромына қатысы бар ауру түрлері мен проблемалар аз емес. Балалардың үштен бірінің жүрегінде мүкіс болады. Көбінде қалқанша безіне қатысты ауру түрлерінен, ауыз құрылымына орай туындайтын тыныс алу қиындығынан, асқазан мен ішек, есту және көру проблемаларынан бөлек, инфекция жұқтыру қаупі жоғары болады. Мұндай проблемаларды алдын-ала анықтап, қажетті ем-шараларын жасау даун синдромы бар баланың өміріне оң әсерін беретіні анық.

Қандай ем-домы бар?

Жалпы алғанда, бұл ерекше жаралған жандардың алдындағы ең үлкен кедергі – ой-саналарының құрбы-құрдастарына қарағанда баяу дамитындығы емес, бар назарды олардың тек қолынан келмейтін нәрселерге аударатын қате көзқарас пен пікір-түсінікте. Өйткені жас күнінен басталған жақсы оқу-тәрбие арқылы ой-сана өрісі айтарлықтай дамитындығы байқалған. Даун синдромы бар балалар туғаннан бастап қолға алынатын лайықты бағдарламалармен түрлі жетістікке қол жеткізе алады, толық жұмыс күнін оқу-білімге арнай алады, қоғамда тәуелсіз не жартылай тәуелсіз өз өмірлерін қалыптастыра алады.

Бұл балалар үшін сәби күнінен бастап қолданылатын дамыту және білім беру бағдарламалары үш саладан тұрады. Бұлар – физикалық ем-дом, арнайы оқу-білім және тілдік емдеу. Бұлар үшін жоспарлы және жүйелі түрде кәсіби маман көмегін алу керек.

Кәсіби көмек түрлеріне арнайы оқу-білім (ақыл-ойы кем балаларды оқытушы), бұлшық ет дамуы үшін физиотерапевт, сөйлеу қабілетіне тілдік терапия жатады. Бұлардан тыс қандай да бір денсаулық проблемасы алдан шыққанда, баланың ерекшеліктерін жақсы білетін және керек кезде өзге мамандармен байланыс құра алатын дәрігер қажет. Мұндай мамандар баланың ақыл-ой және физикалық жағынан дамуы үшін өте маңызды және ата-ана олармен байланысты үзбеуі тиіс.

Пікірлер жабық.

  • Тіркелу
Lost your password? Please enter your username or email address. You will receive a link to create a new password via email.
Сіздің жеке мәліметтеріңізді құпия ұстаймыз
0